POWRóT NA POPRZEDNIĄ STRONĘ


SZATA ROŚLINNA 

Dla Jury Krakowskiej charakterystyczny jest wybitnie mozaikowy układ biocenoz. Na stosunkowo małym obszarze sąsiadują ze sobą zgrupowania roślinności o skrajnie różnych wymaganiach ekologicznych i pochodzeniu. Przejścia miedzy takimi zbiorowiskami wynoszą czasami zaledwie kilkadziesiąt centymetrów! W wyróżniających się szczególnie urozmaiconą rzeźbą terenu „Dolinkach Podkrakowskich” oraz Ojcowskim Parku Narodowym, na powierzchni kilku hektarów dostrzec można nawet kilkanaście różnych zbiorowisk roślinnych. Efektem tego jest wyjątkowa różnorodność i bogactwo gatunkowe, które porównać można jedynie z bogactwem dużych

pasm górskich. Na Wyżynie Krakowskiej występuje ok. 60 naturalnych i półnaturalnych zbiorowisk roślinnych. W lasach, zajmujących około 20% powierzchni Jury, stwierdzono 16 odrębnych zespołów leśnych.

Do najbardziej interesujących należą reliktowe zespoły górskie występujące tu z dala od swych zwartych zasięgów. Na cienistych zboczach dolin zachowała się żyzna buczyna karpacka oraz jaworzyna górska. Do wartościowych zbiorowisk należy ciepłolubna buczyna storczykowa, reprezentująca element południowoeuropejski i zajmująca silnie nasłonecznione, skaliste zbocza oraz wzgórza wapienne. To osiągające tu kres swego zasięgu, południowe zbiorowisko, poza Wyżyną Krakowską znane jest w Polsce tylko z Pienin. Innymi zespołami lasów bukowych są kwaśna buczyna niżowa i buczyna sudecka. Zupełnie odmienny charakter mają zbiorowiska łęgowych lasów liściastych występujące na siedliskach wilgotnych i zabagnionych. Spotykamy je przede wszystkim w Puszczy Dulowskiej oraz w postaci niewielkich fragmentów w dolinach Wisły i Rudawy, a niekiedy także w wilgotnych dnach dolinek jurajskich. W Puszczy Dulowskiej zachowały się dość rozległe powierzchnie podmokłych łęgów jesionowo-olszowych Jednym z najrzadszych zbiorowisk leśnych w Polsce jest łęg wiązowy. Występuje zaledwie w kilku stanowiskach w całym kraju, w tym w dolinie Prądnika na terenie Ojcowskiego Parku Narodowego.

W krajobrazie Wyżyny dominują jednak zbiorowiska nieleśne. Szczególnie charakterystyczne są murawy kserotermiczne – najbogatsze w gatunki i najbardziej kwieciste jurajskie biocenozy, będące ostoją rzadkich, często reliktowych gatunków flory i fauny.

W dnach dolin, wzdłuż potoków występuje wiele półnaturalnych zbiorowisk łąkowych o różnym stopniu wilgotności oraz coraz rzadziej spotykane zbiorowiska torfowiskowe i szuwarowe. W Puszczy Dulowskiej oraz w dolinie Wisły zachowały się niezwykle bogate w rzadkie gatunki łąki trzęślicowe z kosaćcem syberyjskim, pełnikiem europejskim, goryczką wąskolistną, mieczykiem dachówkowatym, storczykami. Na żyźniejszych stanowiskach występują łąki rdestowe, ostrożeniowe. Interesujące są zbiorowiska szuwarów trzcinowych i turzycowych oraz torfowiska niskie i wysokie. 
Odrębne środowisko tworzą charakterystyczne dla Jury bystre potoki i źródła krasowe. Ich cechą jest silne natlenienie oraz duża zawartość dwutlenku węgla, sprzyjające bujnemu rozwojowi roślinności, która przez prawie cały rok pokrywa dna potoków. Południową granicę Jury Krakowskiej stanowi natomiast dolina Wisły. Występują tu licznie starorzecza stanowiące wraz z przyległymi zaroślami i wilgotnymi łąkami cenne
przyrodniczo ekosystemy. 

Znaczna różnorodność warunków siedliskowych spowodowała, że na Wyżynie Krakowskiej wykształciła się lub zachowała z poprzednich okresów klimatycznych bardzo bogata szata roślinna, nigdzie indziej w Polsce w tak dużym urozmaiceniu nie spotykana. Flora roślin naczyniowych (kwiatowych) liczy ok. 1300 gatunków, co stanowi połowę flory polskiej. Odnaleziono tu także ponad 800 gatunków grzybów wielkoowocnikowych. Na Wyżynie Krakowskiej rośnie przeszło 400 gatunków mchów i podobna liczba porostów.

Występuje tu bardzo dużo gatunków podlegających ochronie prawnej oraz znajdujących się na czerwonej liście roślin zagrożonych w Polsce. Wśród roślin naczyniowych jest ich przeszło 70. Należą tu liczni przedstawiciele flory górskiej i kserotermicznej, a także wiele roślin związanych ze środowiskami wodnymi, jak np. aldrowanda pęcherzykowata, oraz podmokłymi np. turzyca bagienna, kosaciec syberyjski, goryczka wąskolistna czy fiołek bagienny, mający na Jurze jedyne stanowisko w Polsce. Do roślin objętych ochroną i umieszczonych na czerwonej liście należy także większość rodziny storczykowatych. Na Wyżynie Krakowskiej rośnie jeszcze ponad 10 zagrożonych gatunków storczykowatych.  

Na terenie tym spotykamy rośliny występujące na oderwanych od swych zwartych zasięgów, reliktowych stanowiskach. Z tych zaś wyróżniają się liczebnością gatunki górskie i stepowe. W górskiej grupie roślin naczyniowych jest ich ok. 60, w tym dwa gatunki wysokogórskie.

Przeciwieństwem roślin górskich pod względem wymagań siedliskowych jest flora kserotermiczna i ciepłolubna. Ta licząca prawie 300 gatunków grupa, reprezentująca południowy i południowo-wschodni element geograficzny, jest szczególnie charakterystyczna dla Wyżyny Krakowskiej. Należą tu stepowe trawy, np. ostnica Jana, kostrzewa bruzdkowana, oraz okazałe gatunki dwuliściennych ziół, jak oman wąskolistny, rumian żółty, dziewanna austriacka, przetacznik ząbkowany i wiele innych. W dolinie Dłubni oraz w Dolinie Ojcowskiej rośnie rzadki na wyżynie aster gawędka oraz ostrożeń panoński. Na słonecznych zboczach i skałach występuje kilka gatunków kserotermicznych macierzanek: nagolistna, panońska, Marschala, austriacka. Szczególnie interesująca jest macierzanka wczesna, występująca w Polsce jedynie na skałach wapiennych Wyżyny Krakowskiej, gdzie ma reliktowe stanowisko, znacznie oddalone od swego centrum występowania w południowej i wschodniej Europie. Nieliczne na wyżynie kserotermiczne gatunki krzewów reprezentuje wiśnia karłowata, która osiąga tu zachodnią granicę swego rozmieszczenia w południowej Polsce.

Bardzo interesującą jest grupa gatunków północnych (borealnych), z których rosnąca w bagiennym borze Puszczy Dulowskiej turzyca kulista ma tu stanowiska położone 500 km na południe od strefy swojego występowania. Towarzyszą jej gwiazdnica długolistna oraz bagno zwyczajne.

POWRóT NA STRONĘ GŁóWNĄ